Mišljenja Cinemark

Cinemark

Marko Njegić

MRTVE RIBE Ždralovi rano lete

FILM: Mrtve ribe; drama; Hrvatska, 2017.; REŽIJA: Kristijan Milić; ULOGE: Dragan Despot, Marinko Prga; OCJENA: *** 1/2

'Mrtve ribe' Milićev su iskorak iz akcije u 'short cuts' dramu. Prirodno je, mada možda prerano, da iza dvaju stresnih ratnih filmova na red dođe jedna meditativna postratna drama puna simbolike.

Duo Kristian Milić (redatelj) i Josip Mlakić (pisac, scenarist) ponovno je ujedinio snage na jednom projektu – “Mrtvim ribama“. Kad se Milić prvi put udružio 2007. s Mlakićem na ekranizaciji njegova nagrađivanog romana “Živi i mrtvi“, dobili smo za domaće pojmove krajnje jedinstven, pa i ekstraordinaran spoj ratne akcijnosti Waltera Hilla i alegoričnog horora Georgea Romera, najzaslužniji što je umrtvljeni žanrovski film unutar hrvatske kinematografije barem nakratko oživio.

Druga suradnja dvojca je, pak, nešto prilično ordinarnije - novi prilog takozvanoj short cuts drami koju je definirao istoimeni klasik Roberta Altmana “Kratki rezovi“, premda se takvom tipu ostvarenja moglo i ranije ući u trag (npr. “Noć na zemlji“ Jima Jarmuscha i “Grand Canyon“ Lawrencea Kasdana). Zašto ordinarnije? Zato što je “short cuts“ film jedna od najučestalijih dramskih konstrukcija u američkoj i svjetskoj kinematografiji posljednjih 20-ak godina (“Magnolija“, “Traffic“, “Pasja ljubav“, “Lantana“, “21 gram“, “Fatalna nesreća“, “Syriana“, “Babel“…).

Koristili su je i hrvatski redatelji za temeljenje mozaičnih priča s isprepletenim likovima i njihovim sudbinama u jednom gradu ili dalje (“Tu“ Zrinka Ogreste, “Ta divna splitska noć“ Arsena Ostojića, “Tri priče o nespavanju“ Tomislava Radića…), ako već  nisu citirali Hilla, Romera i Johna Carpentera te uopće širili žanr. Zbog toga nam dođe nekako žao što je Milić u svom trećem samostalnom cjelovečernjaku zarezao “kratke rezove“ umjesto da ih prepusti dramski naklonjenim kolegama i da se poslije prethodnog filma, impresivnog akcijsko-ratnog “Broja 55“, nastavi razvijati kao hrvatski žanrovski redatelj bez pandana unutar matične, čak i regionalne kinematografije.

Ipak, i najveći akcijski režiseri na svijetu, poput Johna McTiernana (“Predator“, “Umri muški 1&3“), znaju istupiti iz širežanrovskog filma i snimiti nešto “intimnije“ (“Posljednji dani raja“, “Afera Thomasa Crowna“). A Milićeva odluka da na veliki ekran preseli novi Mlakićev predložak, zbirku pripovjedaka “Mrtve ribe plivaju na leđima“, sasvim je legitimna, pa i smislena. Naime, prirodno je da Milić pokazuje interes za priču koja se odvija godinama u jednom “podijeljenom“ bosansko-hercegovačkom gradiću (nemenovani Mostar) nakon što je posljednji metak ispaljen, ali hici još uvijek odzvanjaju u glavama likova u jeki PTSP-a ili ih ožiljci na tijelu i duši podsjećaju na dane kad se pucalo.

Prirodno je, mada možda prerano, da iza dvaju više ili manje stresnih ratnih filmova na red dođe jedna meditativna postratna drama, što “Mrtve ribe“ u srži i jesu ako “short cuts“ konstrukciju srušimo do temelja. Naposlijetku, sudbinske reperkusije likova filma - ratnih veterana, lokalnih bogatuna, mladih zgubidana… - izaziva suicid jednoga od njih znanog samo kao Profesor (dobri Dragan Despot), nesretnika koji je izvršio samoubojstvo pištoljem za ubijanje stoke.

Međutim, i s ove strane ekrana čujemo kako Milićevo srce zaigra jače kad žanrovski elementi prodru u kadar, bilo da ratni “flashback“ poprimi konture ratnog filma, a imaginacija jednog lika (Marinko Prga) odvrti se u slikama PTSP-ovskog akcijskog trilera nalik “Taksistu“ s ovih prostora, tj. da se općenito tu i tamo ispali koji metak, sitnica u odnosu na njih tisuću u “Broju 55“, ali svejedno. Milić živi (za) žanr, drži ga na jednom oku i odbija snimiti “Mrtve ribe“ bez ispaljenog metka, dok drugim gleda “short cuts“ dramu koju napose festivalski relevatnom čini izvrsna crno-bijela fotografija snimatelja Mirka Pivčevića.

Možda baš zato, kao i u mnogim sličnim filmovima karakterizacija likova je neravnomjerna, neke (pot)priče su nerazrađene i svedene na vinjete da bi cjelina bila dramaturški ispoliranija i zaokruženija, no Milićeva filmofilija je ujednačena, neovisno o tome je li suptilna ili eksplicitna, vizualna ili verbalna, simbolična ili metaforična. “Ima jedan film s tipom koji ide okolo i ubija pištoljem za životinje“, rečenica je iz “Mrtvih riba“ koja će zazvoniti u uhu ljubitelja Oscarom nagrađenog “No Country For Old Men“ braće Coen, a fatalističko igranje šaha sa smrti upada u oko fanova Bergmana.

S treće strane, samo će pravi filmofili povesti računa o Milićevoj posveti divnom sovjetskom antiratnom c/b filmu “Ždralovi lete“ Mihaila Kalatozova, fokusiranijem na traume malih ljudi u pozadini velikog rata. U “Mrtvim ribama“ nad gradom konstantno lete (kompjuterski generirani) ždralovi putujući prema toplom jugu kao metafora prolaznosti života, ali i ponavljanja životnog ciklusa. Odnosno, za Milića, nadajmo se, ponavljanja žanrovskog ciklusa.

Uskoro na STFF-u

Nakon Pule i Vukovara, “Mrtve ribe“ će se prikazati i na Split Film Festivalu. Osim Despota i Prge, pred kamerama gledamo i Marka Cindrića, Slavena Knezovića, Gorana Bogdana, Velibora Topića, Armina Omerovića, Nermina Omića, Asima Ugljena, Vinka Kraljevića, Marijanu Mikulić

Naslovnica Cinemark